در مقالهی «اهمیت درس و تحصیل» به این نتیجه رسیدیم که جهان امروز با سرعتی بیسابقه در حال تغییر است. برای اینکه فرزندانمان بتوانند در آینده موفق باشند و زندگی دلخواه خود را بسازند، دیگر تکیه بر نمرات مدرسه کافی نیست. آنها به مهارتهای زیربنایی مانند تفکر انتقادی، عزتنفس، خلاقیت و جسارت نیاز دارند؛ و اینجاست که نقش خانواده در یادگیری و پرورش این مهارتها، به مراتب کلیدیتر از مدرسه میشود.
اما یک چالش بزرگ وجود دارد: این ویژگیها، درونی هستند و تجربیات دوران کودکی تأثیر مستقیمی بر شکوفایی یا سرکوب آنها دارد. شالودهی این مهارتها در همین سالهای کودکی بنا میشود و بهبود ضعفهای شخصیتی در بزرگسالی، کاری بهمراتب دشوارتر است.
چرا با وجود سیستم آموزشی، نقش خانواده در یادگیری حیاتی است؟
ما در بررسی نظام آموزشی کشور به یک واقعیت تلخ رسیدیم: ساختار فعلی سیستم آموزشی، نه تنها توانایی رشد مهارتهای درونی کودک را ندارد، بلکه در بسیاری از موارد به شخصیت او آسیب میزند.
در مدارس، آموزش به تثبیت دانش کتابهای درسی خلاصه شده است. حتی خلاقترین آموزگاران هم، به دلیل محدودیتهای سیستم، ناچارند اولویت خود را تدریس صفحه به صفحهی کتابهای درسی قرار دهند. این مسیر، یعنی صرف انرژی و زمان زیاد برای حفظیات، که تبدیل به دغدغهی اصلی والدین و آموزگاران شده است.
آیا باید مدرسه را کنار بگذاریم؟
شاید بپرسید: “با این وضعیت، آیا اصلاً لزومی دارد فرزندم را به مدرسه بفرستم؟”
پاسخ بله است. مدرسه فراتر از آموزش، یک اجتماع امن برای تعامل با همسالان است. کودکان برای درس گرفتن از زندگی، معاشرت و رشد اجتماعی به این محیط نیاز دارند. بنابراین مدرسه یک ضرورت است، اما نه برای آموزش کامل، بلکه برای تمرین زیستن.
نقش خانواده در یادگیری؛ فراتر از سیستم آموزشی
وقتی میدانیم سیستم آموزشی محدودیتهای جدی دارد، باید استراتژی خود را تغییر دهیم. نقش خانواده در پرورش مهارتهای درونی، بسیار فراتر از محیط مدرسه است. کودک بیشترین اعتماد و الگوپذیری را از والدین خود دارد.
وظیفه ما به عنوان والدین آگاه، دنبال کردن دو هدف اصلی است:
✓ بهرهبرداری هوشمندانه از سرفصلهای مدرسه برای رشد فکری کودک.
✓ به حداقل رساندن آسیبهای آموزشی از طریق مدیریت انتظارات مدرسه.
کتابهای درسی؛ چارچوبی برای رشد مفاهیم پایه در هر رده سنی
آیا کتابهای درسی بیارزشاند؟ خیر.
سرفصلهای کتابهای ریاضی، فارسی و علوم، حاصل درک مؤلفین از «مسیر رشد شناختی» هستند. آنها به ما میگویند کودک در هر سنی باید چه مفاهیمی را درک کند. اما مشکل اینجاست که در مدرسه، این سرفصلها با تکیه بر تکرار و تمرین سنتی و آزمون گرفتن، آموزش داده میشوند؛ این روشها، فارغ از نوع موضوع درسی، مانع اصلی یادگیری عمیق هستند.
چگونه مسیر درستی را در آموزش کودکان، در پیش بگیریم؟
تنها راه گذر از این چالش این است که ما به عنوان والدین، مفاهیم پایه را بشناسیم. اگر بدانیم کودک در هر سن چه مهارتی را باید کسب کند، میتوانیم در محیط خانه، به جای تکرار طوطیوار مطالب، او را به بازکشف مفاهیم هدایت کنیم.
وقتی ما به عنوان والد آگاه، بستر یادگیری را در زندگی روزمره فراهم کنیم، مهارتها به صورت طبیعی در کودک نهادینه میشوند و دیگر نیازی به فشارهای بیهوده مدرسه نخواهیم داشت.
نتایج این آگاهی برای ما:
✓ انتخاب بهتر
با معیارهای درست، مدرسه و آموزگاری را انتخاب میکنیم که سلامت روان کودک برایشان اولویت است.
✓ آرامش خاطر
دیگر در تلهی سختگیریهای بیهودهی آموزشی نمیافتیم.
✓ استقلال
فرزندمان وابسته به سیستم آموزشی نمیماند و در مسیر یادگیری مستقل و خلاق رشد میکند.
سخن پایانی:
ما فرزندمان را به مدرسه میفرستیم تا در اجتماع همسالان رشد کند، اما هدایت اصلیِ رشد او را در خانه به دست میگیریم. در مقالات آینده، به طور اختصاصی بررسی خواهیم کرد که چگونه مفاهیم درسی را در خانه به ابزاری برای رشد فکری و خلاقیت کودکان تبدیل کنیم.
پیشنهاد میکنم در ادامهی این مطلب، مقالهی زیر را نیز مطالعه نمایید:
